BÎRANÎNA SALVEGERA ŞEWATA SÎNEMA AMÛDÊ
Dr. Sededîn Mele - Stockholm
Di dirêjiya dîroka xwe ya tal û dijwar de, xelkên me xwe hînî jibîrkirinê kirine.
Pirrê caran, wilo xwe ker, lal, kor û nebihîstî dikin, ta radeya ku wirde-wirde
ew bi xwe nema ji xwe bawer dikin. Bi vî hawî, serpêhatiyên gelê kurd ne di warê yekgirtin
û xweparastinê de û ne jî di warê şiyarkirina hestên neteweyî û meyandina nasnameya neteweyî
de, ji wî re nabin semyan û di encama vê pêvejoyê de, hişê kurd ê mêjoyî pêre-pêre
teng û nizm dibe û gelek caran jî vedimire û heyvan namîne û dîroka wî perçekirî
û berzkirî dimîne.
Loma jî Î. Beşikçî dibêje: "Eger miletê kurd dîroka xwe ya rast zanîba, ti hêzê nikarîbû
xwe li ber wî girtiba".
Akama vê rastiya tal ew e, ku kurd û bapîrên xwe yên ku berî her kesî li Rojhilata Navîn bi
cih û war bûn û herêma wê li hemberî hemû êrîşên dijwar bi xwîna xwe parastin, îro ew bi
xwe bê dewlet mane û ketine bin çewisandina grûpên ku di pê re li war û mala wan
bûbûn mêvan.
Komkojî di dîroka gelê kurd de bê hejmar in û yek ji wan şewata sînemaya Amûdê ye.
Gotina "sînemaya Amûdê" di hişê gelê kurd li Kurdistana Rojava de, û li cem tibabek
Kurdên perçeyên din jî, heta ew hebin, bi şewata zarokan ve hatiye grêdan.
Di dîroka Amûdê de, ew ne şewata pêşî bû, lê ya herî mezin û dijwar bû. Bê hesab û civan,
ji nişkê ve, wek ku birûskeke bê reng û deng li keriyekî pez ke ve, agir ket hundirê
sînemê û xwe berda nav zarokan.
Di wê êvarê de, roja 13.11.1960î, agir 283 zarokên kurdan fena ji xwe re bike
ardû şewitandin û dê û bavên wan ji wan bêpar hiştin. Ji nişkê ve û bê resmiyet,
bajarê Amûdê bû xwediyê gora xwe ya serbazê windayî û goristana Girê Şermola bû xwediyê
sûreke taze. Di rojekê de, bingeha vê sûrê bi gorên şagirtên dibistanên serete hate
kolan û dîwarên wê di pê re bi kêlên kevirî wirde wirde hate lê kirin.
Çîrok jî bi şerê Cezairê û Firensayê ve girêdayî ye.
Ji bo alîkariya şoreşa Cezairê, wê rojê, "mudîrê nahyê" hemû şagirtên dibistanên
serete yên bajêr mecbûrî çûna sînemeyê kirin û got, xwedê giravî, ew hatina daravî ya sînemayê dê
here alîkariya şerî.
Zengîn û hejar, her şagirtek li gora rewşa malbata xwe gerek baceya xwe bida.
Ji ber ku sîneme biçûk bû û besî hemûyan nedikir, ew 2-3 caran li ser hev bi kar anîn.
Cara dawî, du carî zêdeyî kapasîtêta sînemê, zarok xistin hundirê wê. Ne kêmî 400 zarokan,
piraniya wan şagirtên salên yekê ta pêncan bûn û cara pêşî bû ku di jiyana xwe de
diçûn sînemê. Wan nizanîbû çend derî yên sînemê henin yan jî li kû nin. Derî jî, yek li
bakur û yek li başûr, teng bûn û bi aliyê hundir ve vedibûn. Pencere tune bûn û dîwar bi
cawekî boyaxkirî seranser kiraskirî bû. Piştî piraniya fîlmê "Tewanbariyek di
nîvê şevê de" derbas bû, agir bi odeya motor ket û zû bi deriyê nêzîk û textên dora xwe
jî ket û li cawê ser dîwaran belav bû.
Hinek, ên nîzî deriyan bûn, der ketibûn derve, lê ta hingê, tevlî xire-cirê jî, zarok behetî
mabûn û her bêdengiyê hundir girtibû. Kesî ne dikir hawar û her yekî bi aliyekî ve bazdida.
Li ber herdu deriyan, zarok wek stokan ketibûn ser hev û yekî bi dawa yê din digirt û
dikişkişand, ji bo bikaribe bi xwe hilperike koma zarokan û xwe di ser re bavêje derve.
Gelek bi vî awayî fetisîn an ketin bîra li ber pencereyê. Keftelepta zarokên din bû
û bi tirs vir de û wir de bazdidan, lê rêyên derketinê kêm bûn an tune bûn.
Piştî derketina min, agir li her derê belav bûbû û dûmaneke reşe-tîr hundir
mişt kiribû. Xelkên derve bi bêr û berran hewl dan ku pencereyan vekin. Hinekan,
wek Mihemedê Axê, êrişî hundir dikirin û zarokin der dixistin, lê agir zû hundir kir wek
tenûreke dadayî.
Demirên pişta xênî ji têhna germa êgir nerm bûbûn û hatin xwarê û pê re pişta
xênî bi carekê herifî. Hingê tu kes, û Mihemed tê de, nema xelas bû. Çend rojan
bêhna şewata laşê mirovan esmanê Amûdê girtibû û brîndar jî pir bûn.
Ji bo ku xelk bikaribin laşên miriyên xwe nas bikin,
term û hestiyîn zarokên şewitî li mizgefta mezin hatibûn danîn, lê dîsa jî gelek zarok
ta dawiyê nehatin naskirin û ew di goreke tevayî de hatin veşartin.
Herçendî peykerê li bexçeyê şûnewarê sînemê û gorên zarokan li ber çav in
û hîn li cihên xwe nin jî, lê çîroka şewatê bi xwe, piştî 40 salan her tevlihev
û ne zelal e. Mirovên ku zarokên xwe winda kirin, hîn di guhên hev û dû de dikin piste-pist
û bi dizî, her yek li gora xwe sedemên wê serpêhatiyê tînin zimên û şirove dikin.
Karbidestên dewletê, her ji roja pêşî ve, hewl dan ku hemû saloxên wê şewatê
qedexe bikin da hin bi hin ji bîra xelkê der keve. Nehiştin ku kes lêkolînan li ser sedem
û baredoxên şewatê çêke û wan bi xwe jî encamên lêkolînên xwe veşartin.
Ji aliyê perspiktîva dîrokî ve, eger mirov wê serpêhatiyê têxe çarçewê çaxê wê, baweriya xelkê
hingê wek niha nedihat û nayê ku şewat tenê "qeda û qeder" bû.
Hingê, berî şewatê û di pê re, hêstirya şovînî ya erebî li hemberî kurd,
û xelkên Amûdê bi taybetî, pir xurt bû û "qeda û qeder"ên wiha bi du hev de pêk dihatin.
Xwediyê sînemê û xebatkerên wê kurd bûn û digotin ku berî destpêka fîlmî hinek bi navê muxaberat
hatine, bi zorê kilîta derî ji wan standine û piştî ku bi tena xwe çûne hundir,
hatine kilît li wan vegerandine û çûne. Zarokên şewitî yeker kurd bûn, û piştî
destpêka fîlmî "mudîrê nahiyê" şandiye dû herdu zarokên xwe û ji sînemê birine malê.
Di çaxê şewatê de, polîs li ber dergehî rawestiyabûn û nedihiştin kes derbasî hundir
bibe û bi hawara zarokan ve here.
Dewletê nexwest pir bide dû sedemên êgir û pirsê zelal bike, ti alîkariya psykolocî (nefsî)
bi xwediyên zarokan re nekir û piraniya alîkariya aborî, ya ku ji bo şewatê hatibû kom kirin û
ji malbatên miriyan re hatibû terxan kirin, ne giha xwediyan. Piştî sala pêşî ku
xelkê xwe dane ser hev û bi hev re der ketin ser tirbên zarokên xwe yên pîroz û xwestin roja
salvegera şewata kesnedîtî bi bîr bînin, dewlet tore bû û nema hişt ev yek di salên
pê re dubare bibe.
Bêdengoyeke bêpeyman an civan, mîna bêdengiya Girê Şermola li Amûdê pê dabû û kes nema
li salvegerê xwedî der ket. Hinekan digot, me çi derdên saxan çareser kiriye da em têkevin
taya serê miriyan.
Hingê windakirina 283 zarokan di bêhnikekê de, ji bo bajarakî wek Amûdê, ne kêmî şikestina
welatekî di cengeke mezin de bû. Dîsa jî gelê me, ne di nav siyasetmedar û rewşenbîran de,
ne di nav dewlemend û axan de, ne di nav şêx û melan de, ne di nav cotkar û karkiran de,
ne li Amûdê û ne li derî wê, nikarîbû wî rehberê ku bikaribe êş û nalîna nava xelkên
me bike hawar û der bibirîne, peyda bike.
Ji bo ku em dîsa dîroka xwe ji bîr nekin û ji bo ku em wê bi zarokên xwe ve bidin nasîn,
em îsal, piştî 40 salan û li derveyî welêt salvegera vê komkojiyê bi bîr tînin.
Em dixwazin, ku bîranîna vê salvegerê her sal û berî her derê li Amûdê pêk bê û têkeve rojeva
dezgehên siyasî û çandî yên kurd. Lewra miletê ku dîroka xwe winda bike, çetine ku
rêya paşeroja xwe bibîne.
Sipasî ji bo biryara Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê ku bîranîna vê salvegerê
xiste programa xwe ya salane.
Hezar silav li giyanê bêguneh ên goriyên şewata sînemaya Amûdê bin.
----------------------------------------------------------------------------
Ev nivîsar di roja 18.11.2000î de li Stockholmê di bîranîna şewata
Sînema Amûdê de hate xwendin.
veger rûpela destpêkê
|
|
Dr. Sededîn Mele
"Ne kêmî 400 zarokan, piraniya wan şagirtên salên yekê ta
pêncan bûn û cara pêşî bû ku di jiyana xwe de diçûn sînemê.."
"Piştî sala pêşî ku
xelkê xwe dane ser hev û bi hev re der ketin ser tirbên zarokên xwe yên pîroz û xwestin roja
salvegera şewata kesnedîtî bi bîr bînin, dewlet tore bû û nema hişt ev yek di salên
pê re dubare bibe."
"Ji bo ku em dîsa dîroka xwe ji bîr nekin û ji bo ku em wê bi zarokên xwe ve bidin nasîn,
em salvegera vê komkojiyê bi bîr tînin."
|
