 |
|||||
 |
|||||
| www.amude.com - navenda çanda kurdî | |||||
|
|||||
 |
|
01.03.2004 - 18:15 "Divê pirsa kurdî berî hilbijartinan çareser bibe"
Konseya Hikumeta Iraqê îroj li ser desturekê ta hilbijartinên giştî li hev kir. Li gorî vê desturê, rewşa kurdan dê ta hilbijartinan wek xwe bimîne û piştre ji aliyê perlemana Iraqê ve ji nû ve bête guftûgokirin. Nerîna te derbarî vê yekê çi ye? - Du problêm hene. Li aliyekî, Konseya Hikumeta Iraqê ta niha eşkere negotiye, bê ew kîjan şêweyê federalîzmê li Iraqê dixwaze. Kurd federalîzmeke etnîk û coxrafîk dixwazin. Li aliyê din, piştî ku desturek ji bo Iraqê bê dayin, dê li Iraqê referendumek pêk were, ku dê li ser hemî paragrafên desturê deng bide û paragfara derbarî federalîzmê jî di nav de. Ihtîmal heye, ku piraniya iraqiyan federalîzmê nepejirînin. Ez di şêweyê raman û organîzekirina konseya hikumetê derbarî vê yekê de problêmên mezin dibînim. Li welatin din, hêzên siyasî pêşî li ser şêweyê desturê û herweha şêweyê federalîzmê li hev kirin. Ez di şêweyê biryara iraqiyan de problêman dibînim, çimkî gelek hêzên siyasî federalîzma etnîk û coxrafîk - wek ku kurd wê dixwazin - napejirînin. Bi kurtî dixwazim bibêjim, ku konseya hikumetê problêm çareser nekirin, lê belê ew bi paş xistin. Yanî di warê admînîstratîv de kurdan ti sûd ji ketina Sedamî wernegirt? - Kurdan ji 1991ê ta 2003an bêtir serbest bûn wek îro. Wan dikarîbû karê xwe bi serê xwe pêk werînin. Di dîroka kurdî de ev yekemîn car bû, ku kurdan ev derfet bi dest xistibûn. Niha jî. Lê eger çareseriyek ji bo li Iraqê bêyî federalîzmê peyda bibe, wê çaxê dikarim bibêjim, ku kurdan ji ketina Sedam kêm sûd wergirtin. Eger kurd federalîzmê bi dest nexînin, ew dê bibin xasirên herî berbiçav di Iraqê de. Gelo kurd dikarin baweriya xwe bi perlemaneke iraqî bînin, ya ku dê li ser paşeroja Iraqê biryarê bide? - Di nerîna min de, pejirandina peyva federalîzmê tiştekî posîtîv e. Lê naveroka wê giring e: Federalîzm dê bi kîjan şêweyî pêk were? Kurd guhertina rewşa îroyîn napejirînin. Herweha ew napejirînin, ku mîna berê nîvê leşkerên iraqî li Kurdistanê bi cih bibin. Tenê leşkerên sînoran dikarin li Kurdistanê bi cih bibin. Ti rêya vegerê ji bo çareserkirina pirsa kurdî li Iraqê tune ye. Iraqî dixwazin ku kurdên li Iraqê mafên xwe bi dest xînin. Tenê pirs ew e, bê hicmê van mafan dê çawa be. Mesele ne tenê ew e, ku kurd di herêmên xwe de mafan bi dest xînin, lê belê herweha maf horîsontal bêne paarkirin. Kurd welatekî unîtêr û navendî wek ê berê napejirînin. Divê hêza li navendê li ser herêman belav bibe. Herweha kurd dixwazin ku li gorî hejmara xwe - kurd 25% ji miletê Iraqê dikin - bibin xwedî roleke giring di hikumeta navendî de. Eger kurd berî hilbijartinên perlemanê bi ereban re li ser pirsên federalîzmê, aboriyê û siyaseta derve li hev nekin, dê piştre pir zehmet be ku bikaribin bi wan re li hev bikin. Piraniya ereban dikarin federalîzmê nepejirinîn û pirsa kurdî dê di salên bê de dîsa bibe mijar. Kurd çareseriyeke din di bin federalîzmê de qebul nakin. Gelo nepejirandina federalîzmê li Iraqê dikare bibe sedema serxwebûna kurdan li başûrê Kurdistanê? - Gelek pisporên Iraqê rewşa Iraqê ya niha weke opsyonekê dibînin, lê ne opsyona bitenê. Iraq dikare ji hev bikeve, eger hêzên etnîk û yên olî li Iraqê nikaribin li hev bikin. Çi nahêle ku Iraq ji hev bikeve? Ev pirseke gelekî giring e. Di nerîna min de, sîstema navneteweyî û ya herêmî nahêle ku welatên mîna Iraq ji hev bikevin. Emerîkî dê her tiştî bikin, ku nehêlin Iraq bê perçekirin. Emerîkî hatine, da ku projekta xwe ya demoqratîkirina Iraqê pêk werînin. Iraq dê bibe modêlek ji bo tevaya herêmê. Ji ber vê yekê, ew naxwazin ku Iraq ji hev bikeve. Lê, eger rewş weha berdewam bibe, ku hin grûpên etnîk û olî hevkariyê bi hin grûpên terorîst re bikin, Iraq neewle be, hejmara goriyên emerîkî pirtir bibin û grûpên etnîk nikaribin an naxwazin li gel hev bijîn, dê Iraq ji hev bikeve. Eger danûstandin û hevakriya di navbera grûpan de nemînin, dê ti derfet ji bo jiyana li gel hev nemîne. Divê hemû grûp peymaneke civakî li gel hev pêk werînin, ku bibe bingeh ji bo welatekî nû. Iraqa kevn mir. Welatek nû xwedî prînsîpên nû divê pêk were. Daxwaza kurdan ji bo referendumê dikare ta kîjan radeyê bibe xwedî roleke giring di guhertinan de? - Amadekarên referendumê dixwestin eşkere bikin, bê kurd bi rastî çawa difikirin. Ev xwestekeke rewa ye. Partiyên kurd ne li dij in. Wan referendumê ji xwe re weke kerteke dextê bi kar anîn, da ku bidin xuyakirin, ku ew bi xwe ji bo kompromîsan amade ne û daxwazên wan ji yên raya giştî ya kurdî kêmtir in. Di dîroka Kurdistanê de ev yekemîn car e, ku daxwazên raya giştî ya kurdî ji yên partiyan bêtir in. Kurd dibêjin ku rewşa li Iraqê wek a li welatên din (wek nimûne Yogoslaviya) e. Rojavayê piştgiriya damezirandina welatên nû Li Yogoslaviyayê kir. Eger Elmanya Slovêniya û Kroatsya nepejirandiba, dê Yogoslaviya ji hev nekitba. Eynî hêz niha tên û dibêjin, ku iraqî divê li gel hev bijîn. Di nerîna te de, dîplomasiya kurdî bi ser ket an na? - Gelek salan derfet bi kurdan re hebûn, ku pisporan çêkin. Wan dikarîbû 500 pisporên siyaset û dîplomasiya navneteweyî çêbikin, lê wan nekir. Niha kurdên Iraqê dibînin, ku pisporên wan, ên ku zagonên dîplomasiyê û stratêjiyan dizanin û bikaribin roleke giring bilîzin, gelekî kêm in. Hebûna kurdan di warê dîplomasiya navneteweyî de pir kêm e, ku bandora wan hema tune ye. Pirsa federalîzmê û nerîn û daxwazên kurdan nikarîbûn bêne ragihandin, ne li Iraqê, ne jî li welatên ereban û ne jî li ser hovka cîhanî. Rewş kambax e. Divê zû rêyek ji bo çareserkirina vê problêmê peyda bibe. Gelek kes hene, yên ku mirov dikare wan ji bo karekî weha amade bike. Hevpeyvîn ji aliyê Sîrwanê Hecî Berko ve bi elmanî hate kirin û wergerandin. |
|
|
|
|
| ||
| ||||
|
 veger rûpela destpêkê |
|
| ||
|
copyright © 2000-2002
amude.com
[ info@amude.com ] |
|||||
|
|||||