 |
|||||
 |
|||||
| www.amude.com - navenda çanda kurdî | |||||
|
|||||
 |
|
04.11.2003 - 18:22 Dr. Burhan Yasîn: "PDK û YNK li miletê xwe guhdar nakin û dixwazin Iraqê vegerînin sîstema wê ya erebî ya berê!" Hevpeyvîn: Sîrwan Hecî Berko sirwan@amude.com
Li ser referandum û armancên wê min bi Dr. Burhan Yasîn re ev hevpeyvîn kir: MALPERA AMÛDÊ: Tu ji bo çi referendumê ji bo Başûrê Kurdistanê giring dibînî? DR. BURHAN YASÎN: Ez bawer dikim, ku kurd li Başûrê Kurdistanê demeke mêjûyî ya gelekî giring derbas dikin. Dewleta Iraqê hatiye helweşandin, dewleteke bi navê Iraqê tune ye. Ev tiştekî gelekî giring e. Ji bo kurdan niha derfetek heye ku bikaribin nexşeya deverê biguherin. Di babeta xwe de, min du glopên sor hilkişandin. Yek ji wan ew e, ku kurd niha di prosesa çêkirina dewletekê de ne, ku piştre bi vê dewletê re têkevin diyalogê de ji bo dozkirina mafên xwe? Bi rastî ev tiştekî paradoks e. Pirsa din jî ew bû, ku aye tiştek wiha heye, ku 50 salan xelkê kurd û partiyên siyasî li Başûrê Kurdistanê ji bo demoqrasiyê xebatê dikin û niha ev demoqrasî bi xwe bibe amrasek di destê neteweya serdest de, ku vê demoqrasiyê ji bo ferzkirina destûrekî li ser kurdan, ku kurd bi xwe naxwazin, bi kar bînin? Bi qenaeta min dewleta Iraqê xwedî nasnameyeke erebî ye û stratîjiya wê jî erebî ye. Herweha Iraq endameke di sîstema siyasî ya erebî de, ku ji 22 dewletên erebî pêk tê. Tiştê xerîb ew e, ku kek Mesûd û mam Celal û siyasetvanên di Partî (PDK) û Yekîtî (YNK) de hewl didin ku Iraqê careke din vegerînin wê sîstema berê. Bi rastî ev jî paradokse mezin e. Dema me niha gelekî kêm e. Ez bawer im çend meh mane. Eger Kurd di van mehan de ne kevin ser pê û hewl nede ku referandumekê pêk bîne, destûra Iraqê dê bête danîn û eger destûr hate danîn, em ê bikevin xeta paş destûrê. Wê demê em ê nema bikaribin tiştekî bizîvirînin paş. Gelo ji bo gava serxwebûnê dê piştgiriya cîhanî hebe? Kurd dikarin gaveke wiha bavêjin bêyî ku dijminan ji xwe re çê kin? Ez dikarim wiha bêjim, ku dijayetiyeke bi hêz li beramberî vê meselê tune ye. Lê ligelbûneke bi hêz jî nîne. Yoguslaviya û welatên Sovyeta berê mîna lîtwaniya, Stoniya, Lataviya û welatên din, bi alîkarî û amadekirina navneteweyî nehatin çê kirin. Ew daxwaza wan miletan bû. Ew milet derketin ser cadê û doza serxwebûnê kirin û bi xwe jî serxwebûna xwe îlan kirin. Û haletên din jî hene, ku hêza navneteweyî nikarîbûn li hemberî serxwebûna hin dewletan tiştekî bikin. Di nerîna min de, divê kurd vê pirsyarê ji xwe bikin: "Gelo em dikarin tiştekî wisa bikin?" Em ji derve dest pê ne kin, divê em carekê li cem xwe dest pê bikin. Meseleya referandum çareser nabe, ger em sihra federalîzm û autonomîzmê helneweşînin. Di nerîna te de, ji bo çi hêzên siyasî yên kurdî li Başûrê Kurdistanê doza federalîzmê dikin û serxwebûna xwe naxwazin? Di baweriya min de, xwendineke kulturî, felsefî û siyasî heye. Di 50 salan de, di bin dirûşmên 'Azadî ji bo Kurdistan û demoqrasî ji bo Iraq' kulturek di nav kesayetiyên siyasî yên kurdî de çê bûye. Mirov bi şev û rojekê ji vê kulturê xelas nabe. Tevgera Kurdî ji bo wan dirûşman şer kiriye, şehîd dane û xebat kiriye. Û xwendina siyasî ya stratîjî de giring e. Partî di wê baweriyê de ne, ku di zirûfên herêmî û cîhanî de, ew nikarin behsa Kurdistaneke serbixwe bikin. Ew careke din ji bo hundir ji derve dest pê dikin. Bi rastî ew hatine bestin bi felsefeya otonomîzmê û federalîzmê, yan jî bi kêmzanîna neteweya serdest. Dibe ku ew li dij meseleya referandum û doza serxwebûnê ne, ji ber ew vê tevgerê ji xwe re weke munafis di meseleya desthilatê de dibînin. Partî dibêjin ku referandum mafekî kurdan ê rewa ye, lê bi xwe ti gavên praktîk navêjin. Sedemên vê helwestê çi ne? Partî dixwazim hem bi dilê miletî biaxifin û hem jî bi dilê xwe. Ew siyaseta xwe dikin û ji milet re dibêjin 'ev mafê we ye, lê hûn niha nikarin'. Bi rastî jî partî ditirsin, ku bi sedhezaran kurd li Hewlêr, Kerkûk û Silêmanî derkevin ser cadê û ji nav wan partiyên teze derkevin meydanê û desthilata Partî û Yekîtî kêm bibe. Bi rastî helwesta wan a neyênî li hemberî referandum hem berdewambûneke dîrokî ye li ser kultur, raman û felsefeya otonomîzimê, hem jî xwendineke siyasî ye ji rewşa niha ya Kurdistanê û hem jî tirsa windakirina desthilatê ye. Gelo ger partî rê ji bo pêkanîna referandum venekin, referandum dê çawa pêk were? Ev pirs gelek baş e. Bi rastî ez şik dikim, ger Partî û Yekîtî bi rastî beramber meseleya referandum negatîv bin, ev tevgera niha wekî ku heye, têrê nake. Şer ew e, ku cada Kurdistanê bête hejandin û ev jî bi sed-dused kesan pêk nayê. Ji bo dirûşma 'Referandum ji bo Kurdistaneke azad' pêwîste ku bi hezaran kes dakevin cadê û ji Emerîka, Ingilîz û rojnamevanên li wê derê bête xuya kirin, ku miletê kurd tiştekî din dixwaze. Ev tevger bi zehmetî çê dibe. Enerjiyeke gelek mezin gerek e. Herweha divê Kurdên ji derve biçin Kurdistanê û li gel kurdên li welat tevgereke xurt çê kin. Ma Emerîka dê bihêle ku kurd xwe ji Iraqê veqetînin? Du aliyên vê meseleyê hene. Li aliyekî, ger kurd bi sedhezaran derkevin cadan û eşkere bikin, ku ew tiştekî din dixwazin, ew nikarin bêtne red kirin. Li aliyê din, bi rastî erkê kurdan e, ku ji emerîkiyan re eşkere bikin, ku di cîhana islamî de cada Kurdistanê tenê li gel Emerîka ye. Ta bi Tirkiyê, dosta Emerîka ys kevn û ya ku hesabên stratîjî li ser hatine kirin, 70% ji miletê wê antî emrîkî ne. 90% ji kurdan li gel Emerîka ne. Divê emerîkî vî tiştî bizanibin. Mirov dikare li ser vê yekê hin hesabên stratîjî ava bike, lê aliyê kurdî ta niha nikarî projeyên hêja bidin emerîkiyan ku hesabên stratîjî li ser ava bikin. Tu li ser qeleqa Tirkiyeyê ku kurd li Başûrê Kurdistanê serxwebûna xwe îlan bikin. Gelo tiştek di destên tirkan de heye ku bikin, an jî ev qerebalixa wan vala ye û tenê ji bo tirsandina kurdan e? Ev pirseke pir giring e. Min di gelek cihan de nivîsandiye, ku kurd hesabekê pir mezin ji Tirkiyeyê re çê dikin, ku ew lê hêja be. Tirkiyê nikare vê xeletê bike. Ger tirk bêyî erêkirina Emerîka bi hêzeke leşkerî bêne Başûrê Kurdistanê, ew ê paşeroja xwe ya stratîjî têk bibin. Tirkiyê dixwaze îro ji meseleya qubrisê xelas be, naxwaze Qubriseke din çê ke. Eger îro Tirkiyê bi nerazîbûna Emerîkayê bête Kurdistanê, ew ê dijî Emerîka bê. Çimkî niha di warê qanûnî de, Emerîka niha weke dagîrker berpirsyara vî erdê dewleta ku jê re dibêjin "Iraq" e û li gel wê jî Kurdistan. Pêwîst nake ku em pêşmergeyên xwe bişînin şerê tirkan. Min di nameyekê de ji bo hikûmetên Kurdistanê nivîsand, ku Tirkiyê nikare bi hesanî bête Kurdistanî. Neistiqrariya li Iraqê ji bo kurdan derfetek e baş e ber bi serxwebûna Başûrê Kurdistanê? Bi rastî akterên mûnasib nînin ku tiştekî çê kin. Bi şêweyeke giştî, neistiqrariya Iraqê ji bo kurdan xêrek e. Lê Partî û Yekîtî sûdê ji van êrîşên li dijî Emerîka wernagirin. Wan daye li ser rêyekê, ku Iraqê careke din bi hêz bikin. Ew dixwazin careke din sîstema siyasî Iraqê ya erebî vegerînin. |
|
|
|
|
| ||
| ||||
|
 veger rûpela destpêkê |
|
| ||
| copyright © 2000-2002 amude.com [ info@amude.com ] | |||||
|
|||||