www.amude.com - navenda çanda kurdî 31.07.2004 - 20:00 Bahman Ghobadî û êşa jidayikkirina sînemaya kurdî >> Bahman Ghobadî >> Bahman Ghobadî >> www.bahmanghobadi.com Chris Kutschera Li gel ku ew hertim dikene, Bahman Ghobadî ne mêrekî bextewer e. Sedema nebexteweriya wî ew e, ku di welatekî de, ku devê bazarvaniya wê hîn li hev dikeve, ew wekî derhênerekî filman divê berpisiyariya tevaya prosêsa çêkirina filmî hilgire ser milên xwe. Divê ew diravê peyda bike û leystikvanan bineqîne û di heman demê de wekî derhêner bixebite. Lê berî ku ew gavekê jî bavêje, divê ew pirtûka filmî binivîsîne û erêkirina dezgehên Îranê bo pêkanîna filmî peyda bike. Ew rêberiya leystikvanan dike, ku piraniya wan ne yên pispor in, û herweha belavkirina di filmî de amade dike û bi rê ve dibe. Di guftûgoyekê de li Festîvala Filmên Kurdî li Douarnenez li rojavayî Fransayê, Bahman Ghodabî gazinan dike û dibêje: "Ev tişt hemû 95% ji dema min dixwin. Ev serêşeke mezin e. Tenê 5% bo afirandinê ji min re dimînin." Nêvî bi henekan, ew dibêje: "Hercara ku ez dest bi filmekî nû dikim, ewqas problêmên min çêdibin, ku piştî qedandina beşê yekem ez daxwaz- û qewîtînameya xwe ya dawî careke din dinivîsînim". Herweha sedemeke din nahêle ku Bahman Ghobadî bextewer be: Ew kurd e. Ew dibêje: "Demeke bexteweriyê li cem kurdan peyda nabe; grêkek di qirka wan de heye. Ew dixwazin biqîrin, lê nikarin. Dîroka wan dîrokeke koçberiyê ye; dîrokeke miletekî ye, ku tim di livandinê de ye. Di vê yekê de, tiştekî wan û sînemayê, ku hunera livandinê ye, dişibin hev". Bahman Ghobadîdi 1968an de li Baneh, bajarekî piçûk li Kurdistana Îranê, ji dayik bû. Bavê wî yê polîs mînaka wî tiştî bû, ku di wan rojan de "control freak" jê re dihate gotin. Wî tim ji kurê xwe dixwest, ku livên wî şirove bike û herweha dixwest ku bizanibe, bê ew diçû kû û çi dikir. Baneh çend caran di şerê Iraq-Îranê (1980-1988) de hate bombekirin. Ji ber vê yekê, malbatê di 1983an de koçberî Sanandaja paytexta herêmê bû. Bi piştgiriya bavê wî, yê ku hêvî dikir ku ew dê nehêle ku ew mîna gelek ji ciwanên Sanandaj bibe bikarhênerê dermanên bencê (muxedîrat), Bahmanê 15 salî bû qehremanekî werzişa pevçûnê. Di wê demê de, dostaniyeke wî bi wênekêşekî re çêbû, ku xwedî studyoyeke nêzîkî salona werzişa pevçûnê bû. "Hercara ku ez diçûm salona werzişa pevçûnê, ez nîv seetekê zûtir ji malê derdiketim, da ku biçim cem hevalê xwe yê wênekêş. Rojekê me biryar da, ku em bi hevre biçin wêneyê sirûştê bikşînin. Dema wêneyên me hatin amadekirin, wî ji min re got, ku wî bawer dikir, ku min tiştekî ecêb kiribû. Bi vê serketinê di pişta min de, min dest pê kir ku xwe mijûlî pirtûkên wêneyan bikim. Wilo min dest pê kir; bingeha sînemayê jî yan wênekêşî yan jî nîgarkêşî ye". Bahmanê ciwan dest pê kiribû, ku li filman temaşe bike; wî gelek caran filmên vîdyo kirê dikir û bi alîkariya dilovan a diya xwe, ya ku çend caran ji mêrê xwe re digot, ku kurê wan xew kiribû, lê di rastiyê de wî li filman temaşe dikir, li wan dinerî. Bavekî zordar, diyek û xuşkine dilovan, ev çîroka xortaniya Bahmanî ye; çîrokeke ku ew dixwaze di filmê xwe yê bê de bêje, filmek ku tim ji ber bûyerine bileztir di jiyana wî ya xebatê de dihate bipaşxistin. Piştî beşdarbûna di yaneyeke hezkerên sînemayê de, Bahman Ghobadî biryar stand, ku sînemayê bixwîne û berê xwe da Tehranê û li wê derê 8 salên zor di fakulteya sînemayê de derbas kirin. Serketina wî ya mezin ya pêşî pêk hat, dema ku wî karîbû derhênerê navdar Ebas Kiarostamî qayil bike, ku bi wî re bixebite. Ew agahdar bû, ku Kiarostamî dixwest filmekî li ser gundekî ecêb çêke û li ciyekî bikêrhatî digeriya. Bahman Ghobadî bi Ebas Kiarostamî re axivî û û jê re got, ku ew dikare alîkariya wî bike. Ew bi hev re çûn Kurdistana Îranê û Bahman Ghobadî bû alîkerê Kiarostamî bo filmê wî "Ba". Ji bo Bahmanî ew tecrubeya jiyana wî bû. Wî dest pê kir, ku li ser destê durust ê pisporekî çêkirina filman fêr bibe, bê çawa mirov derhêneriya filmekî dike. Piştre, ew rastî Musin Mexmelbav, bavê hevala xwe û stêrka serketî ya sînemaya îranî Samîra Mexmelbavî, hat. Bahman wekî şêwerdarê teknîkî yê Samîrayê hate hilbijartin û piştre bû yek ji du leystikvanê sereke - yek ji mamosteyan - di filmê Samîra Mexmelbavî "Textên Reş" de. Bahman Ghobadî ji xwe razî bû. Ew bi ser ket, ku wî du derhênerên îranî yên navdar birin Kurdistanê: "Kurdistan bû welatê derhênerên filmên hunerî. Em kurd amade ne, ku tenê mesrufa zêde bin", Bahman Ghobadî dikene û dibêje. Filmê wî yê destpêkê "Demek Bo Hespên Serxweş" wekî xebata hosteyekî tê dîtin. Vî filmî xelata kamîreya zêrîn a Festîvala Cannes di sala 2000î de wergirt. Ew çîroka ciwanekî kurd dibêje, ku di navbera sînorê Îran û Iraqê de jiyaneke qaçaxçiyan dijî, ku jiyana xwe dixin xeterê. Di dawiya filmî de, qaçaxçiyên ku di bahozeke berfeke cemidî de xwe bo derbaskirina çiyayan amade dikin, wîskî dixin nav ava ku hespên wan vedixwin; wêneyeke ne normal bo filmekî li Îranê. Bahman Ghobadî dibêje, dema ew çû cem berpirsê îranî bo erêkirina çêkirin û belavkirina filman, wî ew bo pêşkêşkirina hespên serxweş şermezar kir. "Min bi henekî jê re got, ku hesp serxweş in, ne mêr; rabû wî erêkirin da min"... Filmê wî yê duyem "Stranên Welatê Diya Min" jî bi şêweyekî erênî ji aliyê rexnevanan ve hate pêşwazîkirin. Ew çîroka stranbêjekî kal û du kurên wî di lêgerîna jina kalî ya pêşî de dibêje; lêgerînek ku wan di Kurdistana Iraqê re dibe, ku ji aliyê şer û koçberiyê ve hatiye xerab kirin. Bahman Ghobadî şirove dike û dibêje: "Ev ne çîrokeke xwedî xêzeke bitenê ye mîna filmê pêşî. Ev filmek gerê ye di welatekî de, ku serxweşî, kêf, şer, kujer,... lê peyda dibin. Min dixwest eşkere bikim, ku kurdek jî di ciyê xwe de namîne; kurd tim di livandinekê de ne". Hersî leystikvanên bingehîn ên vî filmî ne leystikvanin pispor in, lê muzîkvanên pispor in. Di vî filmî de, muzîk û stran gelekî giring in, û temaşevanê ku kurdî fêm nake, eşkere beşekî giring ji filmî winda dike. Dîsa, mîna di "Demek Bo Hespên Serxweş" de, karakter sînoran derbas dikin - di filmên Bahman Ghobadî de mijareke tim amade. "Ionesco nivîsandibû, ku dem dijminê mirovî yê herî pîs e. Bo min, dijminên mirovî yên herî pîs sînor in. Ew ji aliyê Hêzên Bilind ve li ser kurdan hatin ferzkirin. Ez nefretê li sînoran dikim. Li Kurdistanê rojek derbas nabe, bêyî ku bombeke mînkirî ( di bin erdê de veşartî) bi kesekî ve biteqe, dema ew hewl dide, ku sînorekî derbas bike. Hin rexnevan dibêjin, ku di "Stranên Welatên Diya Min" de Bahman Ghobadî dihêle ku leystikvanên wî yên bingehîn bi şêweyekî zêdî ku pêwîst be mîna leystikvanên Kusturica bilîzin. Lê piraniya temaşevanên li Douarnenez ji filmî hez kir. Bahman Ghobadî şirove dike, ku ew rastî problêmine teknîkî yên mezin hat. "Min dixwest filmî di rewşeke hewayê ya taybetî de çêkim: Min di heman demê de berf û mij dixwest. Me berf bi dest xist, lê ne ewqas gelek wek di salên berê de, û ew zû dihiliya berî ku em dawiyê li xebata xwe bînin. Em bi tevaya tişt û karkerên xwe, ku dora 600 kes bûn, di 30 otobûsan de çûn ciyekî din. Li wê derê, me berf bi dest xist, lê ewir tunebûn. Dawî me filmê xwe di du seetan de li herêma Hawraman bi dawî anî". Ji ber ku ew li Îranê dijî, lê naxwaze ku li wir bimîne, Bahman Ghobadî rastî problêmine din tê. Ew ji siyasetvanan hez nake. Xewna wî ya ku ew diyar dike, ew e, ku "sînemayeke kurdî ya rast" biafirîne. "Sînemaya kurdî mîna jineke avis e", ew encam dide, "divê mirov alîkariya wê bike ku bizê... Mirov nikare bihêle ku bimire. Tu nikarî bînî ber çavên xwe bê ez xwe çawa hest dikim. Ji bo deh milyon kesan li Kurdistana Îranê tenê çar an pênc sînema peyda dibin. Û ez dixwazim bi baştirînên cîhanê re li ser heman rêzê bim." Wergera ji ingilîzî: Sîrwan Hecî Berko >> sirwan@amude.com ------------------------------------------------------------------ Ev nivîsar di "The Middle East Magazine" de, çiriya paşîn 2003, hatiye weşandin. Wergêr ew ji malpera nivîskêr wergirtiye: www.chris-kutschera.com/A/bahman_ghobadi.htm.   veger rûpela destpêkê  copyright © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]