www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
24.02.2007 - 19:43 [ 1928 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

ar Newa laboratuara w

Ibrahm Seydo Aydogan


Ibrahm Seydo Aydogan
Destpk

Ji ser saln nod ye ku, pişt rakirina qedexeya zimanan a li Turkiy, gellek kes koman dest bi muzk kiriye ji ber ku ev kar hunera kurd bi awayek berd berdan t kirin j, mirov mecbr dimne hin tiştinan destnşan bike.

Nivskar v nivs ne muzknas e, deng w j ji y herkes xerabtir e, l bel ji ber ku ew li ber bikaranna ziman kurd ya di muzk de dikeve dişe (gellek dişe ku carinan hin stran dibin weke kran li pişt dikevin) ji ber ku km kesan bala xwe daye van kirinn ecb , ew li vira weke aşiqek v ziman behsa hin tbiniyn xwe bike.

Heke hn bala xwe bidin hin komn kurdan yn bakur, hn bibnin ku, di ber keda li ser muzka kurd re, du qetlam tavil ber bi av dikevin. Yek j qetlama ziman kurd ye, ya din j qetlama muzk rtmn kurd ye ku heke ne ji hin komn kurd yn ku hviy didin mirov bya, mirov d di nava v dejenerasyon de ji desthilann biketaya.

Wek din, hin stranbj j hene ku ew j xwedgirav muzka kurd dikin an j ew dibjin qey ew karek baş dikin, l di esl xwe de ne weha ye. Ev dejenerasyona ku em behs dikin, xerabkirina muzk, ritm di ser de j xerabkirina ziman kurd ye. Peyva modernbyin ya ku ji ber de di nava civata me de ewt hatiye fahmkirin, di nava muzka me ya nuh de weke xweşibandina biyaniyan diyar dibe ku mirov carinan gellek li ber talana v anda kurd dikeve. Bi alkariya v nivs, werin em li vira peyvek ji wan re bibjin ku belk alkariya wan j bike. Bala xwe bidin ku hin kesan bi nav rocka kurd popa kurd celebek muzk y weha ava kirine ku mirov nikare tiştek bi kurd t de bibne mirov bi ten dikare j re bibje dejenerasyona kurd. Ji muzk bigirin heta bi edebiyat snemay, ev dejenerasyon di nava civata me de d bye fenomekek.

Van demn dawiy, d mirov l dinihere, kurd di muzk de xitimiye hunermend kurd weke fotokopiyn xerab xuya dikin ku orjnala wan btir di muzka tirk de heye. Em rastiy ji hevdu re bibjin ku bila kesek dil xwe negire. Heyran, hin hunermendn me hene ku div d dev ji guhdarkirina Haluk Levent tirk berdin. Ji melodiyn wan ta bi peydakirina gotinan, mirov dibje qey Haluk Levent bye xweday wan. Heke div mirov xwe bişibne hin kesan, di nava muzka rojavay de xwedayn v kar hene. Bila biin li Pink Floyd guhdar bikin, li Metallica, li Noir Desir, hetta li Beatles guhdar bikin, l ew diin li kopyaya kopyayan guhdar dikin xwe dişibnin wan ku mirov dibje d bes e!. Em di hem warn huner de tim referansn xelet hildibjin d div di v war de em hin tiştan destnşan bikin.

Gellekan ji me - bi kman carek be j - ev yek dtiye ku stranbjn kurd di konsertan de dibjin: Şimdi de krte bir halk trks soyleyelim.. (Nuha j ka em trksyek bi kurd bjin) Heyran bi kurd halk trks tuneye! Carinan j bi turk dibjin : Şimdi de konserimizi Rojbaş Gerilla ile bitirelim. (Nuha j ka em konserta xwe bi Rojbaş Gerlla bi daw bikin ) bi kurd Rojbaş Gerlla dibjin xelk ji wan re li epikan dixin. Talaneke bi v xezeb tucar nehatiye dtin.


Koma ar Newa di konserteke xwe de (wne: www.komacarnewa.com)

Di saln heftey de, Koma Wetan bi bandora Jimi Hendrix Deep Purple muzkeke nuh di kurd de ava kirib, l bel Koma Wetan xwe ji kurdayetiy ya giringtir xwe ji ziman kurd bi dr nexistib. Heke hn bala xwe bidin, hem gotinn stranan bi kurdiyeke weha hatine peydakirin ku mirov nikare tu eyb t de bibne. Ev kom di saln nod de ji aliy kurdn bakur ve hate kişfkirin, l di pratk de tu bandor li hunermendn kurd nekiriye. L ka gelo, yn dema me j mna Koma Wetan dixebitin ? Pdiv p nne ku mirov zde bifikire. Bersiv na ye.

Em di v nivs de bi alkariya albuma koma ar Newa ya dawn Zz behsa v guhern bikin bibjin b li gora me i kman di alakiya kurdan ya huner de heye, hunermendn me div btir bala xwe bidin i di karn xwe de awa ziman xwe hunera xwe li hember v dejenerasyon biparzin.

Daw

Di nava komn kurdn bakur yn muzk de, ku pişt serbestbyina ziman kurd derketine, cihek koma ar Newa y taybet heye. Ev kom li ser hmn Koma Amed hatiye avakirin ji ser saln nod ve ye ku endamn v kom xwe daye hezkirin. Albuma wan ya bi nav Dergş t bra herkes. Ma var ya bi deng Silmn y zz hespn dil k har nekirine?

Er, gava ku em dibjin Koma Amed, her zde ew album t bra mirov. Digel ku kom nav xwe guheriye j ji ber navdarbna Serhd Silmn herkes dizane ku ar Newa dewama Koma Amed e. Pişt S Mak , ev du hefte ne ku albuma wan ya nuh derketiye: Zz .

Ji bo i ne kesek din an j komeke din, l mijara v nivs li ser kar xebatn ar Newa ye? Bersiva w hsan e. Di nava hem koman de, baştirn koma ku, bey ku xwe ji hmn muzka kurd ya gelr bi dr bixe, kariye senteza muzka kurd ya rojavay ava kiriye, ev kom e. Di vira de em bi ten behsa komn pişt nod dikin.

Taybetmendiyeke ar Newa heye ku guhdarn w baş p dizanin. Ev kom digel ku strann nuh dike j, btir xwe dispre strann gelr. Ji ber w ye ku, digel ku di albuma wan a yekem de j hin strann bi v reng hebn, mna Rind , hem albumn wan yn din di bin siya Dergş de diman. L bel, bi v albuma Zz , hem bi hilbijartina stranan hem j bi away xebat ku em behsa w bikin, mirov dikare bi rehet bibje ku Koma ar Newa xwe ji v siya w albuma Dergş a deh sal ber rizgar kiriye. Di v war de div mirov keda Fikr Kutlay, Ahmet Kaya Mustafa Biber ji br neke wan ji bo v berhem proz bike. Ev hers kes di nava v kom de ne bi qas Serhd Silmn navdar in, ji ber ku di koman de solst ji kesn din btir bi pş derdikevin.

Fikr Ahmet kesine weha ne ku muzk bye jiyana wan. Xelk di demn xwe yn vala de karine din dikin, l bel ev herdu kes, ku herdu j textor in, mirov dibje qey di demn vala de j trikn wan li pişt didin pey stranan. Ev herdu textorn strann kurd wan stranan li ku be j peyda dikin tnin laboratuara xwe li ser dixebitin. Ev alakiya laboratuar bye taybetmendiya ar Neway ku mirov mecbr e ku btir behsa w bike.

Heke mirov bala xwe bide v albuma dawn, mirov bi hsan biryar dide ku strann ku mirov di cih de dikin hogir xwe, ew stran in ku di v laboratuar re derbas bne: şimikreş , men , hemam hawar .
Ev herar stran strann gelr ne ku ji aliy van textoran ve li herma Botan, li derdora Colemrg Şirnex hatine berhevkirin. Ahmet bi xwe ji v herm ye hezkirina Fikr ya strann gelr j kar wan hsantir kiriye. L bel alakiya wan bi berhevkirin ve xelas nabe.

Kesn ku nzk v kom ne, v alakiy baş nas dikin. Hin strann wan carinan deh salan j di laboratuar de dimnin. Ev laboratuar j ne bi ten ji bo strann gelr t bikarann. Herweha hin strann n j ku di v album de hene, deh sal ber hatine nivsandin heryek ji wan bi kman neh an deh versiyonn wan hene.


Stranbjn Koma ar Newa: Serhed Silman

L bel di v laboratuar de ev herdu textor ne bi tena ser xwe ne. Di v kar wan de Mistefayek heye ku ne mumkin e ku mirov nebe heyran w kar w. Ev sihrbaz strann kurd dest xwe bide i, dike zr. Harmoniya melodiyan enstumanan j bi pirran berhema w ye. Hema bala xwe bidin mn hawar , hn fahm bikin. Diviya ar Newa hebek zdetir ji hunera Mistef stifade bikiraya. Nkirina strann gelr ancax dikare bi v away bibe. Aha ji ber w ye ku ar Newa heq dike ku mirov bala xwe baştir bide xebatn w hin rexneyan j l bigire.

S solstn v kom hene: Serhad, Silman Ahmet. L bel, qey ji ber ku endamn kom li dr hevdu dijn, hestek bi mirov re dibe ku weke ku ar Newa ji van hers dengan tr destkewt nabe. Albuma S ji ya kom btir bb weke albuma Serhd gellek kesan j ev yek ji endamn kom re gotiye. L bel ar Newa xatir rexneyan digire. Nemaze di v albuma Zz de ar Newa d ji bin nr deng Serhd derketiye btir bye kom . L dsa j Serhad di v album de şeş stranan dibje : de b , taxa jr , şevek tar , zeyneb , delal almast . Hem strann w j ji aliy Merdn ve hatine aranjekirin. L bel pirsgirka v album j btir di nava van stranan re diyar dibin ku ew j nviy album ye, ji ber ku di album de duwazdeh stran hene.

Em ji de b dest p bikin. Ev strana ku bi zaravay zazak hatiye nivsandin, ji pnc xulekan zdetir didome, l bel bi ten deqeya dawn t guhdarkirin ji ber ku monotoniyek dubarekirineke weha l hatiye bar kirin ku xewa mirov li ber t. Bye weke du strann cuda ku ya yekem li v albuma delal nake.

Taxa jr straneke Ahmet Kaya ye ku ber bi tirk hatiye gotin. Serhad di hevpeyvnek de dibje ku Ahmet Kaya dixwast strann xwe bike kurd, l bel umr w tr nekir bi v hesret ser dilavaniya xwe (16 mijdara 2000an) w j ji ber w xwastiye straneke w bibje. Karek bi v reng di albuma Kullka Azad (albuma Koma Amed ya yekem) S (albuma ar Newa ya yekem) de j hatib kirin. Kullka Azad ji aliy herkes ve t naskirin, ji ber w, em behsa w nekin. Di S de helbesta Ahmed Arif ya bi nav Enedol im ez hatib wergerandin ku wergereke gellek xerab b nav ar Newa j bi xwe re xerab dikir. Em zde behs nekin bi ten nimneyeke ji v stran bidin, de ka hn ji xwe re bifikirin b ew bi kurd ye an na:

Min dergşan daye Nh
Deydikan, hlekanan
Enedol im ez tu dinas?
Hember xelk roj taz
Şerm dikim şerm dikim

Bimeşe bi ser ser

T bike ry cellad
Y xwed keys, xayin fesat
Di ber xwe bide bi neynk, bi diran
Bi evn bi hv


Hema ji herdu rzikn ser diyar dibe ku kes ku ev werger kiriye, bi gramera kurd nizane. Ji ber ku di gramera kurmanciy de mirov nikare tiştek weha qebl bike. Ergatv yek bingehn rastnivsandina kurmanciy ye diyar e ku wergr v stran hay ji v tgeha rziman nebye.

Di Taxa Jr de v car wergr guheriye. A. Rahman elk kurdiyeke baş li stran bar kiriye (ji bil ewtiyn tewang ku em wan j weke qisrek dihesibnin, rastnivsandina v stran j ne temam e), l bel dsa j, ji ber ku ew straneke weha ye ku kurdn bakur ji ber de p dizanin, mirov nikare heman tahma strann ar Newa j bike. Ya baştir ew e ku ar Newa dev ji wergeran berde away xwe y xebat xerab neke. Ji ber ku ya ku ar Newa daye hezkirin, ne wergern w ne.

Heman rexne dikare li strana şevek tar j were girtin. Ev stran rasterast bi kurd hatiye nivsandin, l bel bhneke werger j t ku bi rast j bhneke nexweş e hezkiriyn ziman kurd gellek aciz dike. Kurd tucar weha napeyivin heke mirov bi tirk nizanibe, mirov dikare v helbest xelet j fahm bike. Herweha, helbesta kurd j bi fikira tirk nay nivsandin, ji xwe ev helbest j helbestn Ahmed Arif tne bra mirov. Helbestkarn kurd ji z ve xwe ji bandora Ahmed Arif xelas kiriye, l bel dsa j car hin karn weha tn kirin ku d mirov nikare qebl bike.

Di nava strann Serhd de bi ten Zeyneb hebek cuda ye bi şweya hp-hop hatiye xelaskirin. L bel, ev j diyar dike ku Serhd h ji xwe re şeweyeke gotina stranan peyda nekiriye. Di navbera beş de b y duyem de gotina v stran de j cudabnek heye. Deng Serhd btir li v beş de b y duyem dike, ji ber ku mirov baş fahm dike ku w ew beş hs kiriye gotiye, l bel di guhdarkirina strann w yn din de mixabin heman hest bi mirov re nabe.

Em dsa vegerin ser şimikreş , men , hemam hawar . Ev herar stran baştir temsla reng ar Newa dikin. ima em weha dibjin? Ka em, ji bil w xebata laboratuar ku me li jor behsa w kirib, hebek bala xwe bidin amrn ku di van stranan de hatine bikarann.

Muzka kurd ya klask bi tembr t naskirin. Ribab cumbuş bisk j di v war de tembr temam dikin. Belk ji radeyek bi şn ve div mirov bikare dest xwe ji v klaszma muzka kurd bişo, da ku hin ryn xitim ku t de em tim xwe dubare dikin li ber muzka me vebe. Elbet muzka modern ne ew e ku mirov hema tembr biavje bibje qey mirov muzka rojavay dike. Muzk iqas hemdem an j modern be j, div ber hertişt kurd be. Di hem celebn hunera kurd de div mirov v yek ji br neke. Huner lkoln e j, berhemdariyeke hemdem hişmendiyeke huner ya hemdem j re div.

Di nava komn kurd de, koma ku her baş v sentez dike, weke ku me got, b şik ar Newa ye. ar Newa ev kar di albuma s de j di ya mak de j kirib bi ser ketib j, l bel şweya ku bi v albuma zz hatiye peydakirin, chek weha dide ar Newa ku mirov w li ser hem komn din datne. ar Newa ritmn kurd xerab nake, bi ten wan ji n ve derdixe hol aranjeyeke xweş li wan dike. Ji ber w, gava ku hn di şimikreş men de tembr nebnin j, hn baş dizanin ku ew rtm kurd ye. L dsa j, di hemam hawar de, li ber tembr, ribab, cumbuş, dahol erban (hemam), hn herweha elektro gtar bas drums perkussion j dibnin. L bala xwe bidin, alavn muzk i bin j, ritma van herar stranan kurd ye. Elbet ev kar ber j hatiye kirin, l bel nuha gava ku nav ar Newa t gotin, ev senteza ritmn kurd ya bi harmoniya rojavay j t bra mirov. Hemam yek ji wan şahesern v kom ye ku ne mumkin e ku mirov nebe hogir w. Silman j dengek weha li ser e ku ji w p ve kesek nikarb ew stran weha xweşik bixwendaya. Ji xwe Hawar bi v away bi deng Ahmet bye weke emek ku dibje xuşş bendan xerab dike. Muzk bi awayek dişibe wnayan j. Gava ku mirov li hawar men guhdar dike, şayesa şoreşek li ber av mirov ava dibe ku mirov baştir fahm dike b ziman kurd i xweş e bi rast j pdiviya hunera kurd bi dejenerekirinan ve tuneye. Hja ye ku mirov, bi ten ji bo van stranan be j, wan proz bike.

Ji ber w, ar Newa div di kar xwe de giraniy btir bide v hla njenkirina strann gelr laboratuar herweha strann wan gelr be j, ne gelr be j, div ji hunera Mistefa Biber j btir destkewt bibe.

ibrahimseydo@hotmail.com
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000