www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
12.12.2004 - 12:42 [ 2102 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Guftgoyek li ser rewşa helbesta kurd ya bakur Kurdistan (II)

Hevpeyvn bi Berken Bereh, Roşan Lezgn Chan Roj re

Tu di helbesta kurd de naverok, teşe şwazn ku tne bikarann, awa dibn?


>> Roşan Lezgn
ROŞAN LEZGN: Niha em di war moderntey de netweyeke gelek derengmay ne. Div ku em piek bi wijdan rasteqn bifikirin, da ku ne tadey li xwe bikin ne j xwe bi nepixandineke xav di eynika dwan de bibnin. Di van dused saln dawn de, em wek netewe bi ten neman; gelek destn ku ne xwed niyeteke baş bn, her tim di paxila me de bn, ava me lşo kir, nehişt ku em ji xwe re bi ten bimnin bi mejiyek aram xwe bi xwe bifikirin, xasiyetn xwe yn karakterstk nas bikin, reng dirv teşe şwazn xwe yn xweser bibnin an j durist bikin.
Di dawiy de, yan ro di riya modernzim de em hinekan teqld bikin. Near. Bila teqld be, l bel qet nebe em dikarin di v teqldkirin de j teşe şwazn ku bhna me j were, estetkek ku dişibe me, di berhemn xwe de bi kar bnin, ne ku em xwe bi tevay ji br bikin rabin teqldeke riprij pşkş bikin.

Em i bikin? Qet nebe bila helbestvan bi xwe re durist be, bi serbor seruvena xwe ya ontolojk re sadiq be; rehn adiyeta xwe, koka xwe, xweza jiyana welat xwe, ew neteweya ku ew xwe pereyek ji w dibne, hem ji al drok ve hem j ji al dern taybetmendiyn refleksnşandan ve baş binase. Hing teşe şwaz w xweber derkeve hol ten bişibe xwe. Yan dema ku yek ji welatek gelek dr helbesteke me bixwne, qet nebe bila bibjeje: Ev şwaz teşeya v helbest dirv welatn Rojhilat p dikeve. Dema yek ji neteweyeke cran bixwne bila bibje: Ev helbesteke kurdan e. li nav kurdan j bila t derxin ku ev deng filan helbestvan ye. Ji al teşe (şekil) şwaz (uslb) de ez ewend j ne reşbn im, lewre gelek helbestvann me yn ku di van waran de reng xwe diyar in, hene. Lbel, ger xeteke me ya diyar a karakterstk nebe j, ev ji ber rewşa me ya civak ye; em di poltkaya xwe de j, di edebiyata xwe de j derdora xwe teqld dikin. Teşe an j şwazeke ji welatn din pir cihtir hvkirin nabe kar nsaf.

L naverok? Di naverok de w rewşa welat netewey diyarker be. Rojeva neteweya me ya gişt w her rojeva berhemn edeb be j. Div ku her tişt bi hemd xwe veguhere, ne ku em rabin bi rojeveke kir, naverokn ku em j re ne pispor şareza ne, bikin mijarn edebiyat. Her ku em bi ser rehet vegerin xwe, em maharet qabliyetn xwe nas bikin, w mijarn rojeva me j biguherin p re j naveroka helbest.
Di war naverok de, awa her ku die nirxa ferd derdikeve pş, w wisa j tgihiştina şexs, wek trafek be j, reng xwe bide naverok ev yek w bi xwe re rengn gelek dewlemend derxe meydan di qada edebiyat de. Ger her subjektek/e edebiyat vegere xwe, by ku adiyeta xwe ji br bike yan j koka xwe bişewitne xweliya w bide ber bay, mezintirn avkaniya naverokn dewlemend li wir e; yan kes bi xwe ye.


>> Berken Bereh
BERKEN BEREH: Li jor hate destnşankirin ku ji ber sedemn diyar ziman me h kamilbna xwe temam nekiriye. Ji ber w j di helbesta me ya ro li ber dest e de, ji al naverok, teşe şwaz di nav lgernek de ye. Her iqas bi v ziman birndar xweragir berhemine hja hatibin afirandin j, mixabin helbestvann me dema dest bi afirandina helbesta xwe kir, trik wan ne bi berhemine kurd, l bi zimann serdest tij b. Ev rasteqniyeke me ye. Bi v ve girday, helbesta me ji kelepor toreya xwe tra xwe sd wernegirt. Her iqas mijar ş, jan stemkariya li ser gel me wek ferdeke w bandor texrbata li ser me derniya me be j, teşe, ango away vegotin derbirn tişteke din b. Em baş dizanin ku naverok ew tişt e, ya ku em dixwazin xwe j rizgar bikin an ji n ve saz bikin, da hebn jiyana me duristir bibe. Teşe j ew tişt e, ku ka em wan pirsgirkn xwe awa bnin cem hev, li hev siwar bikin an rz bikin w raber kesine din bikin.
Dixwazim li vira mnakek bidim: Ji bo ku kea w hn xwarin kirin bibe, dayikek gelek caran kereseyn xwarin li ber kea xwe tne cem hev, diş, tevlihev dike paş dipje dike xwarin; kea w j j hn dibe. Vca em ji wan dayikan (berhemn kurd) mehrum bn; berhemine wan li ber dest me tune b. Me j rahişt n li ber dest xwe bi wan helbesta xwe ava kir. Li vir dikarim bibjim ku ev rbaz lgern bo modernteya helbesta me delve derfetine baş vekirin. Lewre dewra klaszim bihur, dsa pirsgirk şert mercn jiyana me j ne dewra klaszim ye. Em nikarin bi naverok teşeya klaszim pirsgirkn xwe areser bikin. Ten di war ziman de, qalib, biwj peyvine resen ji wan sd werbigirin.

Berhemn me yn devk tişteke din in. Di roja xwe de heta roj, hema bibje ku şwaz teşeya w gelek nehatiye guhertin resen dern kesayetiya kurd parastiye. Bi ya min şayan l hr bn lgerneke kr e. Dengbjn me bi gor armanc naverok taybetiyn xwe şwazine n afirandine, rist hevok bi gor bhna xwe kurt an j dirj gotine. Ev cure vegotin li şwaza helbeta njen t. Em j ristn xwe carina dirj, kurt an ten bi yek peyv ava dikin. Ger em bi hrgel toreya me ya devk darrnin, d teşe şwaza helbesta kurd cihokn mandar ji xwe re bibne.



>> Chan Roj
CHAN ROJ: Pirsn wek ji bo i, ji bo k t nivisn, girng in. Nzktdayna huner ya li takekes, civak jiyan mohra xwe di heman dem de li naverok, teşe şwaz j dide. Ku bingeh ev pirs bin, aniha tirşika tgehan wek xlyek li kiras me k hezarpar t kirin. Hişmendiya biyan ziman derbirnek biyan. Me taybet qalibn postmodernst li wjeya di riya modernzim de kir. Ev xeteke her zirav e. Gere ev rewş nebe sedema serxweşiya me. Taybetiyek civaka me ya foydal b, me di areseriya pirsgirkek de kevir bi kar diann, me bi hza gotin nedizan... Keviravtin ca di sohbetan de berdewam b; ew wrekiya meden bi me re tune b; ew şwey şrn bi me re tune b ku em bi awayek nivsk ya dil xwe bibjin, lewre pirsa gelo bb htek me difetisand. Di dewsa ku em ya xwe bibjin de, me radihişt ming em bi gotinn kesn dinivisn diketin, bi şweyek erzan...

Ji al naverok ve, insan ewqas ne azad in; dawiya daw bi awayek hn j bi civak re dimeşin. Em xwe bi heft avan j bişon, ş h j hevr e. Kuln ji qr reştir di me de geriya bn. Em bi kena ayetan re rreş diman. H j em talana hesta xwe diajon; pir caran me hestn xwe wek dergşa xwe di hembza xwe de fetisand, kir qurbana kliyek xewnek ne diyar Belk j me dergşa xwe nefetisandiba, d niha ew j xortek li ber dilan bya di jiyan de.

Heya niha pirsgirkn str li benda areseriy bn d j gelek di rpelan de c wernagirin. Hin teşeyn ku bal dikişnin, hene. Ev hl j hd hd dest xwe ji bin zinar texld vedikişne. Min bi xwe teşey dengbjiy di gelek helbestan de ceriband. Ev bandor li şwaz j dike. Pş pexşanhelbest an kurtepexşanhelbest d re helbest. Ev teşey helbesta dengbjiy derfetn mezin vedihewne. Ji al creyanve j taybetiyek e ku rok helbest bi awayek mna rn nivşk dihelne.

Em ziman peyvan wek bern bostan n di germahiya navroj de t by ilmis bifikirin. W dil we l bişewite. Ger ku hun di navroj de av l rast bikin, hun d hem beran hişk bikin; gere hun li benda hnkayiya bervar bin, hun div bikaribin xwe hinek zevt bikin. Dsa di honandin de gere wzeyek xwe bide der. Gere şwaz r nede arabesk bhvitiy. Helbest bi razberiya xwe kemnan j vedihewne.

Ji al şwaz ve mrateyeke me ya gewre heye. Di dengbjiy de, di vegotinan de, di derbirna evnan de, di zmar dlokan de, derfetn berfireh hene. L dsa em iqas bi d ketin? awa t/hatiye gotin ji bo me iqas girng e me div em xwed xembin ku b i j hatiye gotin Hinek j heya niha wan b, li hlek tişt dihat gotin, l tu away gotin y wjey xwe nedida der bi piran, li hla d j pir caran awayek huner xwe da der, l tu tişt venedihewand an j ji boy ku ney fmkirin, hin berhem hatin nivisn; nyet ne ew be j, encaman xwe wan da der

Didomne..


----------------------
Guftgoyek li ser rewşa helbesta kurd ya bakur Kurdistan (I)
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000