www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
29.01.2006 - 15:44 [ 1939 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Deham Ebdilfetah: Niha ne dema standardkirina ziman kurd ye!

Maşallah Dekak - DIHA


Deham Ebdilfetah
Di demn daw de, li ser ziman yekgirt y kurd gelek nqaş tn kirin. Hn v yek awa dinirxnin?
Deham Ebdilfetah: Ez dikarim bibjim ku hem nqaşn li ser ziman yekgirt y kurd pir giring in. Nqaş destpka areseriya v pirsgirk ye. Ji ber v yek ez nirxeke mezin didim van nqaşan. Div ev nqaş bi riya apemen, amrn siyas, poltk akademk bne xurtkirin zdekirin. Yan div hem şexsiyet saziyn kurdan ji bo ku ev nqaş bigihjin armancek ziman bi pş bikeve, bikevin nava hewildanan. Ji bo v yek j div pş giringiya zimn b zann. Ez bawer dikim ku h giringiya zimn baş nehatiye fmkirin.

Di dema axaftin de herkes dibje "ziman me nasnameya me ye". L heta niha li gor v giringiy xebat nehatine kirin. Hn v yek awa dinirxnin?
Di hem chan de, ziman gelan nasnameya wan e. Hebna gelan a netewey, bi hebna ziman wan e. Ziman bi xwe j ne ten alaveke derbirn ango danstandin ye. Ziman wek gencneyek ye. Hem alakiyn mirovah yn gel bi riya zimn re tne berhevkirin bi zimn j tne parastin. Kelepra gelan nemaze ya me kurdan, nivsa me nehatiye tomarkirin. Ber nivsna me tune b. L bi riya zimn ji bav baprn me ev kelepr gihiştiye me. Weke drok, stran, dengbj destan, ew bi riya dengbjan re gihiştin me. Bi v yek ziman dibe mna mjiy kevin. Eger em bi v giringiy li ziman binihrin, div bi qas v giringiy j em li ziman xwe xwed derkevin.

Desthilatdar ji bo ku neteweyek ji hol rakin, pş dest bi qedexekirina ziman dikin. Gelo me giringiya ziman bi qas desthilatdaran fm nekiriye?
Desthilatdarn me, zordarn me, dema dixwest me bihilnin, me di kotika regezperestiya xwe neteweya xwe de bihilnin, dest bi qedexekirina ziman dikir. Ew tdigihiştin b ka ziman i ye. Wan digot dema ku hd hd ziman wan ji hol b rakirin, d mjiy wan tevah, y komal j p bibe. Dema ku ew p b, zordar car ziman xwe di şna ziman mirov ku hilandin de, bi cih dikin. V yek j bi riya qedexekirin, televizyon, radyo, dibistan, bazar danstandin pk tnin. Dema ku ziman di mjiy mirov de bi cih dibe, ew mjiy mirov j t guhertin. Ew mj bi riya zimn re danstandina xwe dike. Kesn ku ji ziman dr dikeve, ji rastiya xwe koka xwe j dr dikeve.

Hin kes dibjin "ji bo me ziman ne giring e, ya giring tgihiştin e". Hn v nrn awa dinirxnin?
Helbet mirov dikare b ku bi kurd biaxive, b ku zarokn mirov j bi kurd biaxive, bij. Ez dikarim bi zimanek din biyan jiyana xwe berdewam bikim. L mirov dikare wek kes bij, ne wek gel; ne wek kurd. imk hmann netewey, yan esas, neteweya min ziman min b. Dema ku ziman bie, ew taybet j ji hol radibe. Eger em bi v giringiy li ziman xwe binrin, div em hem hz hunera xwe txin xizmeta ziman xwe. Niha li gor rewşa me ya siyas civak awa em pere bne, ziman me j hatiye perekirin. Ji ber ku snorn erdngar ketine navbera kurdan, zaravayn me ji hev tnagihn. Ew snor ne ten bn snorn erdngar, bn snorn civak j. Bn snorn rewşenbr j. d nema me zanb kurdn me yn li pereyn din ka i kar dikin, awa dijn ber bi ku ve diin. Nemaze ber ragihandin hay me ji hev tune b. Bi v yek hd hd em ji hev dr ketin. Bi drketina ji hev, zaravayn me j ji hev dr ketin. Niha qonaxeke n hatiye. Gelek guhern di chan de bn. Mirov kurd j ji hla netewey ve li xwe hay hişyar bye. Tgihiştiye ku ji bo em nz hev bibin, div em nz ziman xwe bibin. Ji bo v yek j pdiv bi zimanek yekgirt heye. L ji bo v yek h z ye.

Li Amed ji bo zimanek yekgirt standartbn konferansek hate lidarxistin...
Helbet dema ku mirov dibje zimanek yekby, ev t wateya gihandina hev a zaravayan. Li gor br baweriya hin kesan standartkirina ziman tiştek pir hsan e. Dibjin qey em bibjin me biryar girt ku zimanek yekgirt bibe d hema bibe. Ev dilxwestinek e. Em nabjin ne mumkin e. Hing em biriy zimanek yekgirt ne, me ev dirşm di ber avn xwe re derbas kir. L ev bi rast armancek e. Ev armancek pir mezin giranbha ye. Em hem dixwazin ku ev yek pk b. L div em pirsa b ka d awa pk b, ji xwe bipirsin. Gelo mumkin e di v qonaxa ku em t de dijn de, ev tişt pk b. Ez bixwe standartkirina ziman nzik nabnim. Heta dibe ku di nava pnc salan de j ev yek pk ney. Div di şna dirşma "Konferansa Standardkirina Ziman Kurd" de, ev konferans di bin dirşma "Ber Bi Zimanek Standard Ve" pk hatiba. Em gavan ber bi standardkirin de bavjin. Em nikarin niha ziman standard bikin. Ne mumkin e ne j realst e. Ji bo ku mirov zaravay soran kurmanc bike wek zimanek yekgirt, div gramera zimanan yek be. L em dibnin ku gelek qade dr hev in, li dij hev in. Ne mumkin e ku em zimanek ku zaravayek zaravayeke din tune bike, bikin. Ne mumkin e ku tu bibj bila zaravay dimilk tune be. Hn nikarin bibjin "er hn kurd in, l hn ne zaza ne". Li gor nrna min, div ber her tişt em xwe amade bikin.

Ji bo v yek div rbazeke awa b bikarann? Hn i pşniyar dikin?
Li hem hermn Kurdistan div herkes kar xwe bike, komteyeke mezin bibe van hem hevokan di ferhengek de kom bike. Ji bo v yek j sal divn. Ber yekbna zimn, div em li ser alfabey biaxivin. H kurdn li aliyek snor ji kurdn aliy snor din fm nakin. imk alfabeya wan ne yek e. Div alfabe bibe yek. Ger ku yekbna alfabey di şertn royn de ne mumkin be, em dikarin herdu alfabeyan bi hev re bi kar bnin. Ji bo v yek ragihandin pir giring e. Kurmanc soran bi hev re weşan dike. Ev yek r li ber fmkirina hev vedike. Heke her car em fr du gotinn zaravayek din bibin, helbet ev nabe zimanek yekgirt. L ev yek d tgihiştina zimanan bi hev re bne. Div di v war de lezkirin tune be. Em nebnin j, d zarokn me bibnin. L ber her tişt, pwst e em gavn xwe di cih de saxlem bavjin. Div em tiştn bik ji bo yn mezin qurban bikin. L div em tune nekin.

Hn dikarin v yek hinek vekin? Div i ji bo i b qurbankirin?
K bi devoka xwe diaxive, bila biaxive. L dema ku me ji hev re li ser internet e-mailek şand, div di ziman nivsk de em ji hev fm bikin. Hem zaravayn kurd ji bo me dewlemendiyek e. Ez bawer dikim ku 5 zaravayn bi kurd hene. Soran, zazak, hewram, goran kurmanc zaravayn me ne. Di bin van zaravayan de j gelek devok hene. Di ereb de j zaravayn cuda hebn. L dema ku pxember hat Quran hat, hem kes baweriya xwe bi Quran islam an. Her kes ser ziman Quran. Ziman Quran j ziman qureyşiyan e.

Gelek kes di ziman nivs de termn siyas, abor civak cuda bi kar tnin. Ev yek dibe sedema nefmkirina hev. Gelo ev aloz d awa ji hol rabe?
Ber her tişt div navlkirina tiştan ji hla gramer termn siyas, civak abor ve nz hev bibin. Div navlkirina tgehan eyn be. Wek mnak Celadet El Bedirxan ji flan re dibje lker, Reşd Kurd dibje pşk, Cegerxwn dibje kirin, Qanat Kurdo dibje feel, soran dibjin kirdar, hinek ji wan dibjin ferman, hinek kes dibjin kirdar. Gelo ev yek durist e, gelo div heft navn nivsand yn ferm ji bo tiştan hebin? Ev yek tu caran li chan tune ye. Yekbna navlkirina terman div di wje, siyaset, drok, abor hwd. mna hev bin. Div ferhengeke mezin a kurd ya gişt ku hem zaravayan dixe nava xwe, b apkirin. Ji bo v yek j dezgehek berfireh a komel pwst e. Div em saziyeke akademk a ziman ava bikin.

-------------
Deham Ebdilfetah k ye?
Deham Ebdilfetah di sala 1942 de li bajar Amd li Kurdistana Suriy ji dayik b. Ebdilfetah xwendina xwe ya seretay navend di dibistan xwendegehn herma Amd de qedandiye dra j ye zanngeha Heleb li wir beş ziman ereb xwend. Piştre w demek mamostet kir. Di destpk de, Deham Ebdilfetah bi ereb dinivsand. Piştre nivsandin xebata xwe bi ziman kurd meşand ber pnsa xwe da ziman kurd. Ev demeke dirj e ku ser xwe li ser ziman kurd dişne derheq gotin, xwendin rziman xebat dike. Deham Ebdilfetah heta niha 5 pirtkn gramera kurd nivsandine.


---------------------
avkaniya v hevpeyvn rojanmeya Azadiya Welat e.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000